Μία αγαπημένη ιστορία από τις περιπέτειες του Οδυσσέα,  είναι αυτή με το πέρασμά του από τις Σειρήνες. Πλάσματα μυθικά οι Σειρήνες,  με το τραγούδι τους μάγευαν τα περαστικά καράβια, τραβώντας τα προς το μέρος τους, και τσακίζοντάς τα πάνω στα βράχια των ακτών. Ο Οδυσσέας, κατάφερε να διασχίσει πλέοντας αλώβητος, βουλώνοντας τα αυτιά των συντρόφων του με κερί, ενώ ο ίδιος, με ανοιχτά αυτιά, δέθηκε ακίνητος από πριν στο κατάρτι του πλοίου ώστε και να ακούσει το τραγούδι και να μη μπορεί να αντιδράσει σε αυτό. Κάπως έτσι κατάφεραν να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο (είναι γνωστή η ταύτιση της λέξης σειρήνα με τον θελκτικό ή απωθητικό κίνδυνο), και να συνεχίσουν το ταξίδι προς τον τελικό προορισμό, την Ιθάκη.

Πολύς λόγος γίνεται στις μέρες μας για την κανονικότητα και τον τρόπο που αυτή απειλείται από τους εκάστοτε κινδύνους, εσωτερικούς ή εξωτερικούς. Η κανονικότητα, ταυτίζεται με την ομαλότητα, την ησυχία και πολλές φορές με την ίδια μας τη μοίρα ή τη φύση μας, κάνοντάς μας σε γενικές γραμμές να αναπολούμε. Και είναι διαδεδομένο ευρέως, το ζήτημα της ευθύνης, τήρησής της ή ανατροπής της, με μια μεγάλη συζήτηση για το ποιoς κάθε φορά την έχει. Επιστρατεύεται για το σκοπό αυτό ο φόβος, όσων μπορεί να χαθούν ή όσων είχαμε καθώς και η ενοχή για το τι μπορεί να συμβεί. Υπέρμαχοι της κανονικότητας, φυτρώνουν σε θέσεις και στιγμές αναμενόμενες και απρόσμενες, είτε περιφρουρώντας την, είτε αναθέτοντας το χρέος της τήρησής της σε άλλους. Και μέσα στα πλαίσια αυτής της αυτόκλητης πρωτοβουλίας ή της ανάθεσης, εμείς παίζουμε τους κλέφτες και τους αστυνόμους, επιστρέφοντας με έναν περίεργο τρόπο στα παιδικά μας χρόνια, με μια δήθεν τάση μας για παραβατικότητα, και με πολλούς επίδοξους παιδονόμους.

Ταυτόχρονα με τα παραπάνω, κανονικές καταστάσεις, έρχονται και φεύγουν, ανατρέποντας και επιβεβαιώνοντας την αξία του κοινωνικού  συμβολαίου, του τρόπου δηλαδή που οι άνθρωποι έχουν στήσει τη ζωή τους, τις συμβάσεις γύρω τους και γενικότερα το αξιακό σύστημα. Και είναι η αλήθεια  πως ενώ υπάρχει μια πραγματική διάσταση στις ανατροπές της ζωής και τους κινδύνους, πως επικρατεί η σύγχυση για το πού είμαστε, τι είχαμε και τι χάσαμε για το ποιός και σε ποια βάση έχτισε αυτό το κοινωνικό συμβόλαιο, την κανονικότητα που πάει και έρχεται κυρίως δε το προς τα που προχωράμε κάνοντας τα πράγματα όλο και πιο μπερδεμένα. Το σίγουρο είναι πως φαντάζει όλο και πιο μακρινό και ουτοπικό, το ζήτημα αυτό όπως και το τι είμαστε πρόθυμοι να θυσιάσουμε για να αποφύγουμε τα χειρότερα, παραμένει όλο και πιο ρεαλιστικό, το πώς θα διαχειριστούμε την τώρα πραγματικότητα,ή μάλλον το φόβο και την ανασφάλειά μας, το πώς θα αναπολήσουμε το παρελθόν, αυτά που εκούσια και ακούσια χάνουμε, πόσο μάλλον να αναρωτηθούμε αν αυτή ή και η προηγούμενη πραγματικότητα,  συμβαδίζει με τη φύση μας. Είναι άραγε το μη χείρον βέλτιστο;

Κάπου εδώ ας θυμηθούμε τον Οδυσσέα.

Πέρα από το περιεχόμενο του ίδιου του μύθου, τα όσα έζησε ο Οδυσσέας είτε με τους συντρόφους του, είτε μόνος στο δρόμο του για την Ιθάκη, το πέρασμα από τις Σειρήνες, μας διδάσκει πολλά. Ο Οδυσσέας λοιπόν, ούτε σταματάει την προσπάθειά του να φτάσει στην Ιθάκη, ούτε επιλέγει κάποια ατομική διέξοδο, ούτε διστάζει μπροστά στον κάθε κίνδυνο μπροστά του, ούτε αφού τον ξεπεράσει επαναπαύεται στις δάφνες του. Ακόμα και όταν οι σύντροφοί του, χάνουν το μυαλό τους και η συνέχεια του ταξιδιού φαντάζει αβέβαιη, έχοντας επίγνωση του καθήκοντός του, συνεχίζει επινοώντας λύσεις, που τον οδηγούν ένα βήμα προς τον τελικό του προορισμό. Αυτό που τον οδηγεί με λίγα λόγια, δεν είναι ούτε η επανάπαυση στην ηρωική του φύση (είναι άλλωστε γνωστή η ηρωοκεντρική θεώρηση της εποχής του Ομήρου, ταυτίζοντας τον εκάστοτε πρωταγωνιστή με το μέσο άνθρωπο και το καθήκον του και ιστορώντας τα κατορθώματά του στην αναμέτρηση του με τους νόμους των θεών και των ανθρώπων), ούτε ο φόβος για τα χειρότερα, για τους κινδύνους, ούτε η θυσία του τελικού σκοπού στο βωμό κάποιας ασφαλούς εκδοχής. Ο Οδυσσέας όχι μόνο συνεχίζει το ταξίδι του,  όχι μόνο κοιτάζει πάντα προς τα μπροστά, ακόμα και όταν βρίσκεται σε θανάσιμο κίνδυνο, ακόμα και όταν όλα φαντάζουν αδύνατα, παρά μπροστά σε κάθε δυσκολία, επιδιώκει την επιβεβαίωση αυτής του της δυνατότητας, του να κερδίζει, παραμένοντας άνθρωπος, κοιτάζοντας κατάματα τον αντίπαλό του. Έτσι λοιπόν, μπροστά στις Σειρήνες, ούτε σταματά, ούτε γυρίζει πίσω, ούτε όμως κλείνει τα αυτιά του, παρά δεμένος πισθάγκωνα στο μεσιανό κατάρτι του πλοίου του, έχοντας προβλέψει, βουλώνοντας  τα αυτιά των συντρόφων του, στέκεται μπροστά στον κίνδυνο, ακούει το τραγούδι, και επιβεβαιώνει το θρίαμβό του, ταξιδεύοντας προς την Ιθάκη.

Ας επιστρέψουμε λοιπόν σε όσα μας συμβαίνουν.

Θα μπορούσε να επικαλεστεί κανείς το μύθο και γενικά τα παραπάνω, για να ισχυριστεί το εξής:  εν μέσω της γενικότερης σύγχυσης για το ποιοί είμαστε και που πορευόμαστε εν μέσω κινδύνων, αξίζει να είναι καχύποπτος απέναντι σε μια ευρύτερη μοιρολατρία για τα χειρότερα που έρχονται, να ανακαλύπτει κρυφά κίνητρα και θεωρίες συνωμοσίας και να αναδεικνύει μια άλλη οπτική της πραγματικότητας. Αξίζει επίσης, στο όνομα αυτής της συνωμοσιολογίας, να απορρίπτει και να αντιστέκεται σε αυτή την αθέατη πλευρά, είτε μόνος του, είτε μαζί με άλλους, έστω και λίγους, προκειμένου να έχει τη συνείδησή του καθαρή, ακόμα και αν η γενικευμένη σύγχυση συνεχίζεται, ακόμα και αυτό του το κατόρθωμα φαντάζει μειοψηφικό. Και σαν τον Οδυσσέα, να μη φοβάται, να διατηρεί ακέραια την αποφασιστικότητά του. Η οπτική αυτή είναι εν μέρει ή βραχυπρόθεσμα σωστή, μιας και η γενικότερη προσπάθεια για να διατηρηθεί κανείς ακέραιος και να μη χάνει τη φύση του, καθώς και να τα βάλει με όσους την επιβουλεύονται, είναι αναγκαίος όρος και καθήκον για να παραμένει άνθρωπος. Το καθήκον αυτό, δεν αφορά ωστόσο μόνο σε όσους μπορούν να το αντιληφθούν, ή μόνο στις στιγμές που αυτοί το αντιλαμβάνονται. Είναι ζήτημα καθολικό από κάθε άποψη, χωρίς φυσικά καμία διάθεση να μπουν όλοι στο ίδιο τσουβάλι.. Αποτελεί λοιπόν μια γενικευμένη υποχρέωση σε κάθε στιγμή. Ακόμα όταν όλα φαντάζουν αδύνατα ή και κανονικά, όχι μόνο όταν κανείς επιλέγει να τη θυμάται ή να την ξεχνά.  Αποτελεί επίσης μια γενικευμένη υποχρέωση για όλους. Ακόμα και όταν κανείς επιλέγει να αυτοχρηστεί υπεύθυνος, υπερασπιστής ή σωτήρας των πολλών, ανώτερος, περισσότερο κανονικός από τους υπόλοιπους με τη συναίνεσή τους ή όχι και επιστρατεύει κάθε μέσο για να επιβάλλει την εκδοχή του, με ή χωρίς δόλο.

Υπό το πρίσμα λοιπόν αυτό της καθολικότητας, ίσως μπορεί κανείς να καταλάβει περισσότερα και να ξεδιαλύνει κάπως τη σύγχυση, δημιουργώντας μια νέα αντιστοιχία της πραγματικότητας με το μύθο ή μάλλον του μύθου με την πραγματικότητα.

Η μόνη κανονικότητα, είναι η υποχρέωση να παραμένουμε κοντά στη φύση μας και η Ιθάκη μας είναι η πορεία προς αυτή, η διαδρομή δηλαδή προς την προσωπική  και συλλογική μας απελευθέρωση. Η εκάστοτε πραγματικότητα, είτε είναι καλύτερη είτε όχι σε σχέση με τις προηγούμενες, δε μπορεί να βαφτίζεται λοιπόν ως κανονικότητα, όσο βολικό ή όχι και αν φαντάζει αυτό κάθε φορά, είτε γιατί αποφύγαμε τα χειρότερα, είτε γιατί η μετάβαση σε κάτι καλύτερο φαντάζει αδύνατη. Αυτό σημαίνει, πως η πορεία προς την Ιθάκη, όσο και αν περιλαμβάνει στιγμές ή καταστάσεις που φαντάζουν ευνοϊκές ή ασφαλείς, δεν ολοκληρώνεται ούτε μπορεί να ολοκληρωθεί, πριν το τέλος της, σε κάποια από αυτές τις καταστάσεις. Σημαίνει επίσης πως όσο και αν κατά τα φαινόμενα έχουμε τη δυνατότητα να αποζητούμε την επιστροφή σε προηγούμενες καλύτερες καταστάσεις, πάντα πορευόμαστε προς τα μπροστά, σε κάτι πρωτόγνωρο. Την ίδια στιγμή, όσο και αν τα επιχειρήματα, τα συναισθήματα και τα μέσα που χρησιμοποιεί κανείς για να αποδείξει το αντίθετο φαντάζουν ισχυρά, ρεαλιστικά και αναπότρεπτα, η αυτόκλητη ανάδειξη σωτήρων, ανώτερων ή κανονικών οδηγητών προς κάποια προηγούμενη "κανονικότητα" ή και η ανάθεση σε αυτούς, δεν αποτελεί στην πραγματικότητα τίποτα άλλο από μια απομάκρυνση από τον τελικό προορισμό μας, μια κατάσταση που μας απομακρύνει από τη φύση μας και το ταξίδι προς αυτόν.

Και κάτι τελευταίο.

Όση σημασία έχει ο τελικός προορισμός και η αναγνώρισή του, τόση, ίσως και πολλές φορές περισσότερη, έχει ο τρόπος για να φτάσουμε σε αυτόν. Έχει σημασία δηλαδή το πώς υπάρχουμε προχωρώντας προς αυτόν, χωρίς βήματα προς τα πίσω, λέγοντας τα πράγματα με το όνομά τους, αναδεικνύοντας τις απάνθρωπες συμπεριφορές, χωρίς να θυσιάζουμε, αλλά υπερασπιζόμενοι όσα έχουμε κερδίσει. Οφείλουμε με άλλα λόγια κι εμείς να δεθούμε στο δικό μας κατάρτι, να τοποθετήσουμε  απέναντι στη κάθε δυσκολία, τον ίδιο μας τον εαυτό, τη δική μας ύπαρξη και τις δικές μας δυνάμεις και όσα έχουμε κατακτήσει, επιβεβαιώνοντας τη δυνατότητα που έχουμε να κερδίσουμε, να πορευτούμε προς τη δική μας Ιθάκη.