Ένα σχολείο δεν είναι μόνο ένα κτίριο με αίθουσες, θρανία και έναν πίνακα.

Είναι ένας από τους πρώτους τόπους όπου μαθαίνουμε πως ο κόσμος δεν τελειώνει εκεί που τελειώνουμε εμείς. Εκεί συναντάμε τον άλλον, μαθαίνουμε να μοιραζόμαστε, να ακούμε, να διαφωνούμε, να ρωτάμε, να αμφιβάλλουμε. Εκεί αρχίζει, με έναν τρόπο, η ιδέα της κοινότητας, της ανθρωποσύνης μας.

Γι’ αυτό και το σχολείο είναι μια πολιτική απόφαση.

Όχι μόνο η ίδρυσή του. Και η φροντίδα του. Και η εγκατάλειψή του. Και η στιγμή που μια κοινωνία αποφασίζει πως δεν αξίζει πια να διαθέτει ανθρώπους, χρόνο και χρήματα για να το κρατήσει ζωντανό.
Γιατί ένα σχολείο σπάνια κλείνει ξαφνικά. Συνήθως προηγείται μια αργή υποχώρηση. Οι ελλείψεις συνηθίζονται, οι ανάγκες αναβάλλονται, οι αριθμοί γίνονται το κυρίαρχο επιχείρημα. Κι έπειτα έρχεται μια διοικητική πράξη να παρουσιάσει σαν αναπόφευκτο κάτι που χτίστηκε βήμα βήμα.
Κι όμως, ένα σχολείο που χάνεται δεν είναι μια υπηρεσία λιγότερη.
Είναι λιγότερη ζωή σ’ έναν τόπο. Λιγότερη δυνατότητα να μείνουν άνθρωποι, να μεγαλώσουν παιδιά, να υπάρξει συνέχεια. Κάποιες φορές δεν κλείνει το σχολείο επειδή ένας τόπος ερημώνει. Κάποιες φορές ο τόπος ερημώνει επειδή έπαψαν να θεωρούνται σημαντικά όσα τον κρατούσαν ζωντανό.

Αυτή είναι επίσης πολιτική απόφαση.

Τα σχολεία κλείνουν. Αφήνουν όμως πίσω την παρουσία τους.

Ένα κτίριο, μια αυλή, αίθουσες που κάποτε γέμιζαν παιδιά. Και έχει κάτι σχεδόν ειρωνικό ο τρόπος με τον οποίο ένας χώρος που κρίθηκε κάποτε ασύμφορος μπορεί, μέσα σε έναν διαφορετικό σχεδιασμό, να ξαναγίνει ξαφνικά σημαντικός.
Τότε μπορεί να ξαναμπεί στον χάρτη.
Να βρεθούν χρήματα για να επισκευαστεί, άνθρωποι για να το σχεδιάσουν, λόγοι για να ξανανοίξει. Να αποκτήσει ξανά θέση σε ένα σχέδιο για το μέλλον του τόπου.
Δεν είναι μόνο ότι απέκτησε οικονομική αξία.
Άλλαξε το πλαίσιο μέσα στο οποίο αποφασίζουμε ότι έχει αξία.
Και βέβαια, θα μπορούσε κάποιος να πει: «Καλό δεν είναι ένα σχολείο να ξανανοίγει;»
Ίσως.
Αλλά τότε έχει σημασία να ρωτήσουμε και κάτι ακόμη: ποιο σχολείο ξανανοίγει; Για ποιον; Με ποιους όρους; Ποιο μέλλον καλείται να υπηρετήσει;
Γιατί μπορεί το ίδιο κτίριο να μην κρίθηκε αρκετά σημαντικό ώστε να παραμείνει σχολείο για τα παιδιά ενός τόπου, αλλά να γίνει ξανά πολύτιμο όταν ενταχθεί σε ένα διαφορετικό σχέδιο γι’ αυτόν τον τόπο.
Και εκεί η αντίφαση γίνεται πιο βαθιά.
Δεν αλλάζει μόνο η χρήση ενός κτιρίου. Αλλάζει το ποιος έχει θέση μέσα του. Ποια ανάγκη αναγνωρίζεται. Ποια μορφή εκπαίδευσης θεωρείται ότι αξίζει να στηριχθεί.
Κάπου εκεί η λέξη «επένδυση» αποκτά δύο πολύ διαφορετικές σημασίες.
Μπορούμε να επενδύουμε σ’ ένα σχολείο επειδή πιστεύουμε στους ανθρώπους που ήδη ζουν γύρω του και στο μέλλον τους.
Μπορούμε όμως να επενδύουμε και σ’ ένα σχολείο επειδή πιστεύουμε σε ένα διαφορετικό μέλλον που σχεδιάζεται για τον ίδιο τόπο.
Και η απόσταση ανάμεσα στα δύο δεν είναι καθόλου μικρή.

Αυτή κι αν είναι πολιτική απόφαση.

Υπάρχουν βέβαια και τα σχολεία που δεν προλαβαίνουν να κλείσουν.
Τα σχολεία που γκρεμίζονται.
Εκεί η εικόνα αλλάζει βίαια. Δεν μιλάμε πια για σταδιακή εγκατάλειψη, για αριθμούς, για αξιοποίηση ή για μια διοικητική πράξη. Μιλάμε για τη στιγμή που ένας χώρος φτιαγμένος για τη ζωή και το μέλλον γίνεται συντρίμμια.
Και δεν είναι απλώς ακόμη ένα κατεστραμμένο κτίριο.
Ένα σχολείο κουβαλά κάτι πολύ πιο βαρύ από τους τοίχους του. Κουβαλά την ιδέα ότι τα παιδιά πρέπει να έχουν έναν χώρο έξω από τον φόβο, έξω από τη βία, έξω από όσα αποφασίζουν οι μεγάλοι για λογαριασμό τους.
Μια τάξη, μια αυλή, βιβλία, θρανία. Όλα αυτά υπάρχουν επειδή θεωρούμε ότι πρέπει να υπάρχει χρόνος για να μάθει ένα παιδί τον κόσμο πριν ο κόσμος το συντρίψει.
Όταν ένα σχολείο γκρεμίζεται στον πόλεμο, αυτό που χάνεται δεν είναι μόνο η δυνατότητα να γίνει μάθημα την επόμενη μέρα.
Χάνεται η ίδια η ιδέα ότι υπάρχουν χώροι που θα έπρεπε να μένουν έξω από τη λογική της καταστροφής.
Κι αυτό είναι επίσης πολιτική απόφαση.
Η πιο βίαιη, ίσως, μορφή της.
Γιατί ο πόλεμος δεν καταστρέφει μόνο ό,τι υπάρχει. Αποφασίζει και τι δεν θα προλάβει να υπάρξει.
Ποιο παιδί δεν θα επιστρέψει στην τάξη του.
Ποια κοινότητα δεν θα ξαναμαζευτεί γύρω από το σχολείο της.
Ποιο μέλλον διακόπτεται πριν καν πάρει μορφή.
Όχι γιατί είναι το ίδιο να κλείνει ένα σχολείο, να αλλάζει χέρια ή να βομβαρδίζεται. Προφανώς δεν είναι.

Κι ίσως αυτό να είναι τελικά το κοινό νήμα.

Η στιγμή που το σχολείο παύει να θεωρείται κάτι που πρέπει απλώς να υπάρχει και γίνεται κάτι που οφείλει κάθε φορά να δικαιολογεί την ύπαρξή του.
Γι’ αυτό αξίζει να θυμόμαστε τι είναι ένα σχολείο πριν αρχίσουμε να λογαριάζουμε τι κοστίζει, τι αποδίδει ή τι άλλο θα μπορούσε να γίνει.
Είναι ένας χώρος όπου μια κοινωνία επενδύει — με την πραγματική έννοια της λέξης — σε ανθρώπους που ακόμη δεν ξέρει τι θα γίνουν.
Χωρίς εγγύηση απόδοσης.
Χωρίς αντάλλαγμα.
Χωρίς να ζητά πρώτα να αποδείξουν ότι αξίζουν.

Ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο απλή πολιτική σημασία αυτής της απόφασης:

Μια κοινωνία φαίνεται από αυτά που κρατά όρθια.
Από αυτά που αφήνει να κλείσουν, να πουληθούν ή να γκρεμιστούν.