Τις επόμενες μέρες ο κηπουρός πότιζε μόνο το φυτεμένο μέρος.
Το άδειο μισό αυλάκι σκλήρυνε κάτω από τον ήλιο. Τα ίχνη από τα γόνατά τους έσβησαν σιγά σιγά, μα η διαφορά ανάμεσα στα δύο μέρη γινόταν όλο και πιο καθαρή.
Στο ένα το χώμα έμενε σκούρο και μαλακό.
Στο άλλο άνοιγαν λεπτές ρωγμές.
Το τρίτο πρωί φάνηκε ο πρώτος βλαστός.
Ήταν τόσο μικρός, που ο κηπουρός χρειάστηκε να σκύψει πολύ για να βεβαιωθεί πως δεν ήταν αγριόχορτο. Ως το απόγευμα είχαν εμφανιστεί άλλοι τέσσερις.
Τους κοίταξε για λίγο και ύστερα συνέχισε τη δουλειά του.
Δεν σκέφτηκε πως είχε δικαιωθεί.
Μόνο πως κάτι είχε αρχίσει.
Λίγες ημέρες αργότερα άκουσε φωνές από τον δρόμο.
Η γυναίκα ερχόταν προς το μέρος του. Πίσω της περπατούσαν ακόμη τρεις άνθρωποι. Ο καθένας κρατούσε από μία γλάστρα.
Ο κηπουρός σηκώθηκε.
Η γυναίκα τον χαιρέτησε από μακριά, σαν να μην είχε περάσει ούτε μία μέρα.
«Τους έφερα», είπε μόλις πλησίασε.
Ο κηπουρός κοίταξε τους ανθρώπους πίσω της.
Οι γλάστρες τους ήταν γεμάτες φυτά με ξερά φύλλα, σπασμένους βλαστούς και χώμα που είχε γίνει πέτρα.
«Γιατί;»
Η γυναίκα γέλασε λίγο, σαν να είχε κάνει αστεία ερώτηση.
«Για να τα κοιτάξεις.»
Ένας άντρας άφησε τη γλάστρα του μπροστά στα πόδια του κηπουρού.
«Αυτό άρχισε να ξεραίνεται ξαφνικά», είπε. «Μας είπαν ότι ξέρεις.»
Μια άλλη γυναίκα ακούμπησε τη δική της δίπλα στην πρώτη.
«Το δικό μου δεν ανθίζει εδώ και δύο χρόνια.»
Ο τρίτος δεν είπε τίποτε. Άφησε απλώς ένα μικρό δέντρο με δεμένες τις άκρες των κλαδιών του.
Ο κηπουρός κοίταξε τη γυναίκα.
Εκείνη χαμογελούσε.
«Τους είπα να μην τα πετάξουν.»
«Τους είπες να τα φέρουν σ’ εμένα.»
«Εσύ μπορείς να τα σώσεις.»
Ο κηπουρός έσκυψε πάνω από το πρώτο φυτό. Ακούμπησε το χώμα και κοίταξε κάτω από τα φύλλα.
Ήξερε τι είχε.
Ήξερε και τι έπρεπε να γίνει.
Σηκώθηκε.
«Ποιο είναι δικό σου;» ρώτησε τον άντρα.
Εκείνος έδειξε τη γλάστρα.
«Βγάλ’ το έξω.»
Ο άντρας κοίταξε τα χέρια του.
«Τώρα;»
«Τώρα.»
«Δεν έχω ξανακάνει κάτι τέτοιο.»
«Θα σου δείξω.»
Ο άντρας γύρισε προς τη γυναίκα.
Εκείνη πλησίασε τον κηπουρό.
«Δεν χρειάζεται να τους βάλεις να τα κάνουν μόνοι τους.»
«Χρειάζεται.»
«Ήρθαν μέχρι εδώ.»
«Κι εγώ εδώ είμαι.»
Η γυναίκα χαμήλωσε τη φωνή της.
«Δεν ξέρουν.»
Ο κηπουρός κοίταξε τα φυτά που είχαν αφήσει μπροστά του.
«Τότε θα μάθουν.»
Ο άντρας αναστέναξε.
«Δεν έχω χρόνο τώρα. Μπορώ να το αφήσω και να περάσω αύριο;»
«Μπορείς να το πάρεις και να περάσεις αύριο.»
Κανείς δεν μίλησε για λίγο.
Η γυναίκα πήρε τον κηπουρό παράμερα.
«Τι κάνεις;»
«Τους δείχνω.»
«Δεν ήρθαν για να μάθουν.»
«Γιατί ήρθαν;»
Εκείνη κοίταξε προς το μέρος τους, σαν να φοβόταν ότι θα την ακούσουν.
«Για να τους βοηθήσεις.»
«Βοηθάω.»
«Ξέρεις τι εννοώ.»
Ο κηπουρός την κοίταξε.
«Ναι», είπε. «Ξέρω.»
Η γυναίκα έσφιξε τα χείλη της.
«Παλιά δεν θα τους έδιωχνες.»
«Δεν τους διώχνω.»
«Τους κάνεις να νιώθουν άσχημα.»
«Γιατί;»
«Επειδή τους ζητάς να κάνουν τη δουλειά.»
Ο κηπουρός κοίταξε τα χέρια της.
Ήταν καθαρά.
«Ήρθες για το αυλάκι;» τη ρώτησε.
Η γυναίκα γύρισε προς τη λωρίδα της γης.
Οι μικροί βλαστοί είχαν πια ξεχωρίσει.
Στο άλλο μισό δεν υπήρχε τίποτε.
«Δεν πρόλαβα», είπε. «Είχα τόσα πράγματα αυτές τις μέρες.»
«Έφερες τους υπόλοιπους σπόρους;»
«Όχι.»
«Τι τους έκανες;»
«Είναι στο σπίτι.»
Ο κηπουρός έγνεψε.
Πήγε προς τη στέρνα και άρχισε να τυλίγει το σκοινί.
Η γυναίκα τον ακολούθησε.
«Θα τους αφήσεις έτσι;»
«Δεν τους κρατάει κανείς.»
«Εγώ τους είπα ότι θα τους βοηθήσεις.»
Ο κηπουρός σταμάτησε.
«Γιατί το είπες;»
«Επειδή ξέρω ποιος είσαι.»
«Δεν με ρώτησες.»
«Δεν περίμενα πως θα χρειαζόταν.»
Ο κηπουρός άφησε το σκοινί.
Οι τρεις άνθρωποι περίμεναν λίγα βήματα μακρύτερα. Τα φυτά τους βρίσκονταν ακόμη στο έδαφος.
Η γυναίκα κοίταξε γύρω της.
«Έχεις νερό. Έχεις χώρο. Ξέρεις τι να κάνεις. Τι σου κοστίζει;»
Ο κηπουρός κοίταξε το μικρό κομμάτι γης που είχε καθαρίσει.
Ύστερα τη στέρνα που είχε ανοίξει με τα χέρια του.
Ύστερα τα ξένα φυτά που είχαν ήδη αρχίσει να απλώνονται μπροστά του.
«Χώρο», είπε.
Η γυναίκα συνοφρυώθηκε.
«Έχεις τόσο χώρο.»
«Είχα.»
Εκείνη έκανε ένα βήμα πίσω.
«Δεν καταλαβαίνω τι έχεις πάθει.»
Ο κηπουρός δεν απάντησε.
«Σου έφερα φαγητό», συνέχισε. «Σου έφερα σπόρους. Κάθισα εδώ και σε βοήθησα.»
Η φωνή της είχε υψωθεί.
Οι άλλοι άκουγαν πια καθαρά.
Ο κηπουρός την κοίταξε για αρκετή ώρα.
«Δεν ήξερα ότι τα κρατούσες λογαριασμό.»
Η γυναίκα άνοιξε το στόμα της, αλλά δεν μίλησε αμέσως.
«Δεν είπα αυτό.»
«Το είπες.»
«Εννοούσα πως κι εγώ έκανα κάτι για σένα.»
«Για να μπορώ τώρα να κάνω κάτι για όλους όσους θα μου φέρεις;»
«Δεν είναι όλοι.»
Ο κηπουρός κοίταξε τα τρία φυτά.
«Είναι οι πρώτοι.»
Η γυναίκα έστρεψε αλλού το βλέμμα.
Ένας από τους ανθρώπους πλησίασε και σήκωσε τη γλάστρα του.
«Δεν πειράζει», είπε. «Θα βρω κάποιον άλλον.»
Οι υπόλοιποι πήραν κι αυτοί τα φυτά τους.
Η γυναίκα τούς ακολούθησε για λίγα βήματα και ύστερα γύρισε απότομα.
«Εγώ σε υπερασπίστηκα», είπε στον κηπουρό.
«Από ποιον;»
«Από όλους όσοι έλεγαν ότι δεν ήθελες πια να προσφέρεις τίποτε.»
Ο κηπουρός ένιωσε κάτι μέσα του να σταματά.
Όχι να σπάει.
Να σταματά.
«Και τι τους είπες;»
«Ότι κάνουν λάθος. Ότι απλώς είχες πληγωθεί. Ότι αν ερχόταν κάποιος σωστά, θα ήσουν πάλι όπως πριν.»
Ο κηπουρός κοίταξε τη γυναίκα σαν να την έβλεπε για πρώτη φορά.
«Γι’ αυτό ήρθες τότε;»
Η γυναίκα δίστασε.
«Ήρθα επειδή σε νοιάζομαι.»
«Και για να δεις αν είμαι ακόμη χρήσιμος.»
«Δεν είπα αυτό.»
«Όχι.»
Ο κηπουρός έσκυψε και πήρε μία μικρή πέτρα από το άδειο αυλάκι.
«Αυτό δεν το είπες.»
Η γυναίκα έμεινε απέναντί του με τα χέρια σφιγμένα.
«Έχεις γίνει σκληρός.»
Ο κηπουρός άφησε την πέτρα στην άκρη.
«Όχι.»
Σήκωσε τη γλάστρα που είχε ξεχάσει ο τρίτος άνθρωπος και της την έδωσε.
«Απλώς δεν παίρνω πια ό,τι αφήνουν μπροστά μου.»
Η γυναίκα δεν άπλωσε τα χέρια της.
«Δεν είναι δικό μου.»
«Ούτε δικό μου.»
Η γλάστρα έμεινε ανάμεσά τους.
Τελικά η γυναίκα την πήρε.
«Παλιά δεν άφηνες τίποτα να πεθάνει.»
Ο κηπουρός κοίταξε το μαραμένο δέντρο.
«Παλιά νόμιζα πως ό,τι εγκατέλειπαν οι άλλοι γινόταν δική μου ευθύνη.»
Η γυναίκα έσφιξε τη γλάστρα πάνω της.
«Δεν θα ξανάρθω.»
Ο κηπουρός κοίταξε το μισό αυλάκι.
«Το ξέρω.»
Εκείνη περίμενε.
Ίσως μια συγγνώμη.
Ίσως να την καλέσει πίσω.
Ίσως να της πει πως δεν το εννοούσε.
Ο κηπουρός γονάτισε δίπλα στους μικρούς βλαστούς.
Η γυναίκα έφυγε ακολουθώντας τους άλλους.
Αυτή τη φορά δεν γύρισε να κοιτάξει πίσω.
Ο κηπουρός άκουσε τα βήματά τους να χάνονται στον δρόμο.
Ύστερα έβγαλε νερό από τη στέρνα.
Πότισε αργά το φυτεμένο μέρος, προσέχοντας να μη χτυπήσει τους μικρούς βλαστούς.
Το άδειο μισό αυλάκι έμεινε στεγνό.
Για μια στιγμή σκέφτηκε να το σκεπάσει.
Να ισιώσει το χώμα και να σβήσει το σημείο όπου είχαν καθίσει μαζί.
Δεν το έκανε.
Το άφησε ανοιχτό.
Όχι πια για να επιστρέψει εκείνη.
Για να θυμάται πως ακόμη κι ο χώρος που αφήνεις σε κάποιον δεν του ανήκει, αν έρθει μόνο για να τον γεμίσει με όσα δεν θέλει να κρατήσει ο ίδιος.